ԱԺ նախկին պատգամավոր Մհեր Մելքոնյանը գրում է․
Պետության զարգացման մակարդակը գնահատվում է ոչ միայն տնտեսական աճի, ներդրումների կամ ֆինանսական ցուցանիշների միջոցով։ Այն առաջին հերթին արտահայտվում է քաղաքացու կյանքի որակով, սոցիալական պաշտպանվածությամբ և ապագայի նկատմամբ վստահությամբ։ Այս համատեքստում բնակարանային քաղաքականությունը պետության սոցիալական քաղաքականության առանցքային ուղղություններից մեկն է, իսկ սոցիալական բնակարանաշինությունը՝ դրա ամենաարդյունավետ գործիքներից։
Հայաստանում վերջին տասնամյակներին բնակարանային շուկան հիմնականում զարգացել է ազատ մրցակցության պայմաններում։ Թեև այդ մոտեցումը խթանել է մասնավոր շինարարությունը, այն չի կարողացել ապահովել սոցիալական արդարություն բնակարանային ոլորտում։ Բնակարանների արժեքի շարունակական աճը, վարձակալության թանկացումը, եկամուտների անհամաչափ աճը և մարզերի սոցիալ-տնտեսական անհավասար զարգացումը ստեղծել են իրավիճակ, երբ տասնյակ հազարավոր ընտանիքներ զրկված են արժանապատիվ բնակարան ունենալու հնարավորությունից։
Բնակարանային խնդիրը վաղուց դադարել է լինել միայն սոցիալական հարց։ Այն դարձել է ժողովրդագրական, տնտեսական, տարածքային զարգացման և նույնիսկ ազգային անվտանգության խնդիր։ Երբ երիտասարդ ընտանիքները չեն կարողանում լուծել բնակարանային հարցը, նրանք հետաձգում են ընտանիք կազմելու և երեխաներ ունենալու որոշումները կամ ընտրում են արտագաղթի ճանապարհը։ Այս երևույթը երկարաժամկետ հեռանկարում թուլացնում է երկրի ժողովրդագրական ներուժը և աշխատաշուկան։
Սոցիալական բնակարանաշինության պետական ծրագիրը պետք է հիմնված լինի երկարաժամկետ ռազմավարության վրա։ Անհրաժեշտ է ձևավորել ազգային բնակարանային հիմնադրամ, որը կգործի մշտական սկզբունքով և կապահովի բնակարանաշինական ծրագրերի շարունակական իրականացումը։ Ծրագրի շահառուները պետք է ընտրվեն հստակ, հրապարակային և արդար չափանիշներով՝ առաջնահերթություն տալով երիտասարդ ընտանիքներին, բազմազավակ ընտանիքներին, հաշմանդամություն ունեցող անձանց, զոհված զինծառայողների ընտանիքներին, սոցիալապես անապահով քաղաքացիներին և սահմանամերձ բնակավայրերում բնակվող ընտանիքներին։
Առանձնահատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել մարզերին։ Եթե սոցիալական բնակարանաշինությունը կենտրոնանա միայն մայրաքաղաքում, այն չի լուծի տարածքային անհավասար զարգացման խնդիրը։ Ընդհակառակը, անհրաժեշտ է, որպեսզի յուրաքանչյուր մարզում ձևավորվեն նոր բնակելի թաղամասեր՝ զուգորդված արտադրական, կրթական, առողջապահական և մշակութային ենթակառուցվածքների զարգացմամբ։ Այդպիսի մոտեցումը կնպաստի մարզերում աշխատատեղերի ստեղծմանը, ներքին միգրացիայի հավասարակշռմանը և համայնքների կենսունակության պահպանմանը։
Սոցիալական բնակարանաշինությունը նաև տնտեսական զարգացման հզոր շարժիչ է։ Շինարարական ծրագրերը մեծացնում են պահանջարկը տեղական արտադրանքի նկատմամբ, խթանում են շինանյութերի արտադրությունը, տրանսպորտը, ճարտարապետությունը, ինժեներական ծառայությունները և ստեղծում հազարավոր նոր աշխատատեղեր։ Արդյունքում պետությունը ստանում է ոչ միայն սոցիալական, այլև տնտեսական էֆեկտ՝ հարկային մուտքերի աճի և տնտեսական ակտիվության ընդլայնման տեսքով։
Հայաստանի համար նպատակահարմար է ներդնել նաև սոցիալական վարձակալության համակարգ, որը հնարավորություն կտա քաղաքացիներին օգտվել երկարաժամկետ և մատչելի բնակարաններից՝ առանց անմիջապես սեփականություն ձեռք բերելու անհրաժեշտության։ Այս մոդելը լայնորեն կիրառվում է եվրոպական մի շարք երկրներում և նպաստում է բնակարանային շուկայի կայունությանը։ Բացի նոր շինարարությունից, կարևոր է վերականգնել և արդյունավետ օգտագործել առկա բնակարանային ֆոնդը։ Շատ համայնքներում կան կիսակառույց կամ չօգտագործվող շենքեր, որոնց վերանորոգումը կարող է լինել ավելի արագ և ծախսարդյունավետ լուծում, քան ամբողջությամբ նոր շինարարությունը։
Ծրագրի հաջողության համար անհրաժեշտ է նաև օրենսդրական բարեփոխումների փաթեթ։ Այն պետք է ներառի սոցիալական բնակարանների կարգավիճակի, բաշխման, օգտագործման, վերահսկողության և պահպանման հստակ իրավական կարգավորում։ Միաժամանակ պետք է ներդրվեն թափանցիկ թվային կառավարման համակարգեր, որպեսզի բացառվեն կոռուպցիոն ռիսկերը և ապահովվի հանրային վստահությունը։
Սոցիալական բնակարանաշինության ֆինանսավորումը պետք է բազմաաղբյուր լինի։ Պետական բյուջեի միջոցների հետ մեկտեղ անհրաժեշտ է ներգրավել համայնքների ռեսուրսները, պետական-մասնավոր գործընկերության մեխանիզմները, ինչպես նաև միջազգային զարգացման ֆինանսական կառույցների մասնակցությունը։ Սա կապահովի ծրագրերի երկարաժամկետ կայունությունը և մասշտաբային իրականացումը։
Վերջապես, սոցիալական բնակարանաշինությունը պետք է ներառվի Հայաստանի ազգային զարգացման ռազմավարության առանցքային ուղղությունների շարքում։ Այն պետք է դիտարկվի ոչ թե որպես մեկ նախարարության առանձին ծրագիր, այլ որպես միջգերատեսչական քաղաքականություն, որը միավորում է սոցիալական պաշտպանության, տարածքային կառավարման, տնտեսության, ֆինանսների, կրթության և ազգային անվտանգության ոլորտները։
Սոցիալական բնակարանաշինությունը ոչ թե պարզապես շինարարական նախաձեռնություն է, այլ ազգային ներդրում Հայաստանի ապագայի, սոցիալական համերաշխության, ժողովրդագրական վերականգնման և պետական կայունության մեջ։ Երկարաժամկետ, թափանցիկ և արդյունավետ բնակարանային քաղաքականությունը կարող է դառնալ այն հիմնասյուներից մեկը, որի վրա կկառուցվի ավելի արդար, մրցունակ և կայուն հայկական պետությունը։
