Արհեստական բանականությունը կրթության մեջ․ առաջընթաց, թե՞ մտածողության ճգնաժամ

ԿԳՄՍ նախարարության հայտարարության համաձայն՝ այս սեպտեմբերից շուրջ 50 հազար ուսուցիչ, դասախոս, աշակերտ, ուսանող և հետազոտող հնարավորություն կունենա օգտվելու ChatGPT Edu և Codex հարթակներից։ Ծրագրի մեկնարկից առաջ Հայաստան է ժամանել OpenAI-ի պատվիրակությունը, որը քառօրյա այցի ընթացքում քննարկելու է համագործակցության ուղղությունները, կրթության ոլորտում արհեստական բանականության կիրառման հնարավորությունները և համատեղ ծրագրերի իրականացումը։

21-րդ դարը հաճախ անվանում են արհեստական բանականության դարաշրջան։ Այն, ինչ երեկ գիտաֆանտաստիկա էր թվում, այսօր դարձել է կրթության, գիտության և աշխատանքի առօրյայի մի մասը։ Սակայն այստեղ առաջանում է մի հիմնարար հարց․ արդյո՞ք կրթության նպատակը տեխնոլոգիաների կիրառումն է, թե՞ մտածող մարդու ձևավորումը։

Վերջին տարիներին մի շարք երկրներ սկսել են պետական մակարդակով համագործակցել OpenAI-ի հետ։ Առաջատար օրինակներից մեկը Էստոնիան է, որտեղ իրականացվում է «AI Leap» ծրագիրը։ Ծրագիրը կառուցվում է երեք սկզբունքի վրա՝ ուսուցիչների նախապատրաստում, փուլային ներդրում և կրթական համակարգի վրա ազդեցության մշտադիտարկում։ Տեխնոլոգիան և մտածողությունը Գլխավոր վտանգն այն է, որ սովորողը կարող է աստիճանաբար հրաժարվել ինքնուրույն մտածելու, վերլուծելու, կասկածելու և ստեղծագործելու սովորությունից՝ վստահելով AI-ի պատրաստի պատասխաններին։ Կրթության նպատակը Ժամանակակից կրթության նպատակը չպետք է լինի AI օգտագործող մարդ պատրաստելը։ Այն պետք է լինի AI-ն քննադատաբար օգտագործող, մտածող մարդ ձևավորելը։ Կախվածության վտանգը Եթե սովորողը մշտապես ստանում է պատրաստի պատասխաններ և չի անցնում ինքնուրույն որոնման, վերլուծության և մտածելու ճանապարհը, կարող են թուլանալ կարևոր հմտությունները։ Սխալ տեղեկատվություն ստանալու խնդիրը AI համակարգերը կարող են մշակել մեծ քանակությամբ տեղեկատվություն, սակայն դրանք անսխալական չեն։ Կարևոր է սովորեցնել ոչ միայն օգտվել AI-ից, այլ նաև գնահատել և ստուգել դրա պատասխանները։ Ակադեմիական ազնվության մարտահրավերը AI գործիքների կիրառումը նոր հարցեր է առաջացնում գնահատման համակարգերի համար։ Անհրաժեշտ է վերանայել մեթոդները՝ գնահատելով ոչ միայն արդյունքը, այլ նաև մտածելու ընթացքը։ Գաղտնիության և տվյալների պաշտպանություն Կրթության ոլորտում կարևոր է ապահովել սովորողների և ուսուցիչների տվյալների պաշտպանությունը և հստակ կանոններ սահմանել դրանց օգտագործման համար։ Ուսուցչի դերը Արհեստական բանականությունը կարող է փոխարինել որոշ գործառույթների, բայց ոչ ուսուցչին։ Կրթության հիմքում շարունակում է մնալ մարդկային փոխհարաբերությունը, մանկավարժի մասնագիտական փորձը, բարոյական արժեքների փոխանցումը և սովորողի մտածողության ձևավորումը։ Անհավասարության դրսևորումներ Եթե AI գործիքներից օգտվելու հնարավորությունները հավասարապես հասանելի չլինեն բոլոր սովորողներին և կրթական հաստատություններին, տեխնոլոգիական առաջընթացը կարող է ոչ թե նվազեցնել, այլ խորացնել կրթական անհավասարությունը։ Արհեստական բանականությունը և Հայաստանի օրենսդրական բացերը Հիմնական բացերը՝ AI-ի կիրառման հստակ կանոնների բացակայություն։  Տվյալների պաշտպանության անհրաժեշտություն։ Գնահատման նոր չափանիշների անհրաժեշտություն։  Ուսուցչի դերի և պատասխանատվության հստակեցում։   ԱՄՓՈՓՈՒՄ Արհեստական բանականությունը մարդկության մեծագույն տեխնոլոգիական նվաճումներից մեկն է։ Եթե դպրոցը սովորեցնի միայն օգտվել AI-ից, կարող է կորցնել իր հիմնական առաքելությունը։ Իսկ եթե սովորեցնի AI-ն օգտագործել որպես մտածողության զարգացման գործիք, այն կարող է դառնալ կրթության հզոր դաշնակից։ 21-րդ դարի իրական մարտահրավերը մեքենաների խելացի դառնալը չէ։ Իրական մարտահրավերն այն է, որ մարդը չհրաժարվի մտածելու իր բացառիկ ունակությունից։ Հայաստանում արհեստական բանականության ներդրումը կրթության ոլորտում կարող է դառնալ կարևոր հնարավորություն՝ կրթության որակի բարձրացման և ուսուցման գործընթացի արդիականացման համար։ Սակայն դրա հաջողությունը կախված կլինի ոչ միայն տեխնոլոգիական լուծումների հասանելիությունից, այլև դրանց պատասխանատու և նպատակային կիրառությունից։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ է ապահովել ուսուցիչների համակարգված վերապատրաստումը, մշակել AI-ի կիրառման հստակ իրավական և էթիկական կանոններ, պաշտպանել սովորողների անձնական տվյալները, պահպանել ակադեմիական ազնվությունը և կատարելագործել գնահատման մեթոդները՝ առաջնահերթ դարձնելով քննադատական մտածողության, վերլուծական կարողությունների և ստեղծագործականության զարգացումը։

Աղբյուրը՝ aravot.am