Շիրակի գյուղական բնակավայրերից երիտասարդների արտահոսքը վերածվում է ռազմավարական մարտահրավերի։

Շիրակի գյուղական բնակավայրերից երիտասարդների արտահոսքը վերածվում է ռազմավարական մարտահրավերի։

Եվ ես այն դիտարկում եմ ոչ միայն որպես սոցիալական կամ տնտեսական խնդիր։ Սա պետական քաղաքականության արդյունավետության, տարածքային համաչափ զարգացման, ժողովրդագրական կայունության և Հայաստանի ապագայի հարց է։

Քաղաքական որոշումների մեջ երբեմն ամենամեծ սխալը մարդու իրական արժեքը վիճակագրական թվի վերածելն է։ Երբ 25-ամյա երիտասարդը հեռանում է գյուղից, մենք չենք կորցնում պարզապես մեկ բնակիչ։

Մենք կորցնում ենք.

-ապագա աշխատող,

-ապագա ձեռնարկատեր,

-ապագա մասնագետ,

-ապագա ծնող,

-համայնքային կյանքի ապագա մասնակից։

Եվ այստեղ է խնդրի քաղաքական խորությունը։ Երիտասարդների արտահոսքը գյուղից ոչ միայն նվազեցնում է գյուղի ներկա ներուժը, այլև կրճատում է նրա ապագայի հնարավորությունը։ Եթե այս գործընթացը շարունակական է, մի քանի տարի անց գյուղը կարող է ունենալ ենթակառուցվածք, բայց չունենալ բավարար մարդկային ռեսուրս այն օգտագործելու և զարգացնելու համար։ Սա արդեն ոչ թե սոցիալական դժվարություն է, այլ զարգացման մոդելի ճգնաժամ։

Մենք պետք է ազնիվ լինենք։ Երիտասարդին հնարավոր չէ պարզապես ասել՝ «մնա քո գյուղում»։ Նա իրավունք ունի հարցնելու՝ ինչո՞ւ պետք է մնամ։

-Որտե՞ղ եմ աշխատելու։

-Որքա՞ն եմ վաստակելու։

-Որտե՞ղ եմ ապրելու։

-Ինչպե՞ս եմ զարգանալու մասնագիտորեն։

-Ի՞նչ դպրոց է հաճախելու իմ երեխան։

-Որտե՞ղ եմ ստանալու բժշկական օգնություն։

Եթե պետությունը այս հարցերին համոզիչ պատասխաններ չունի, երիտասարդի հեռանալը պետք չէ ներկայացնել որպես հայրենասիրության պակաս։ Պետական քաղաքականությունը պետք է այնպիսի պայմաններ ստեղծի, որ մնալը դառնա ռացիոնալ և արժանապատիվ ընտրություն։

Ի՞նչ պետք է անել

Եթե քաղաքական խոսքը չի ավարտվում կոնկրետ լուծումներով, այն պարզապես խոսք է։

Շիրակի գյուղական բնակավայրերի համար անհրաժեշտ է մշակել երկարաժամկետ «Երիտասարդը Շիրակի գյուղում» պետական-մարզային ծրագիր, որը պետք է ունենա հստակ ֆինանսավորում, չափելի ցուցանիշներ և առնվազն 7–10 տարվա հորիզոն։

1. Երիտասարդի համար աշխատանք ստեղծել, ոչ թե միայն գյուղատնտեսական սուբսիդիա տրամադրել:

Պետք է խրախուսել այն ձեռնարկություններին, որոնք գյուղական բնակավայրերում ստեղծում են մշտական աշխատատեղեր։ Պետական աջակցությունը պետք է կապել ոչ միայն ներդրման չափի, այլև ստեղծված աշխատատեղերի քանակի, աշխատավարձի մակարդակի և աշխատանքի պահպանման ժամկետի հետ: Այս մոտեցումը կփոխի տրամաբանությունը.

պետությունը ոչ թե պարզապես ֆինանսավորում է բիզնեսը, այլ գնում է տնտեսական արդյունք՝ աշխատատեղ։

2. Գյուղատնտեսությունը դարձնել երիտասարդական ձեռնարկատիրության հիմք

Շիրակի երիտասարդին պետք չէ տալ միայն հող և ասել՝ «զբաղվիր գյուղատնտեսությամբ»։

Նրան պետք է հնարավորություն տալ ստեղծելու ամբողջական բիզնես։

Օրինակ՝

հող → արտադրություն → վերամշակում → փաթեթավորում → սեփական բրենդ → շուկա։

Այս շղթայի յուրաքանչյուր օղակ կարող է ստեղծել լրացուցիչ արժեք և նոր աշխատատեղ։

Երիտասարդական բիզնեսների համար անհրաժեշտ են փոքր դրամաշնորհներ, արտոնյալ վարկեր, վարկային երաշխիքներ, տեխնիկական խորհրդատվություն և շուկաների հասանելիություն։

3. Գյուղական բնակավայրերում ստեղծել երիտասարդ մասնագետների հատուկ համակարգ

Բժիշկը, ուսուցիչը, անասնաբույժը, ագրոնոմը կամ ինժեները գյուղում չպետք է հայտնվի միայն այն պատճառով, որ այլ աշխատանքի հնարավորություն չունի։ Նա պետք է գյուղ տեղափոխվի որպես պահանջված մասնագետ։

Դրա համար անհրաժեշտ է պետական փաթեթ.

աշխատանք + բնակարան + արժանապատիվ եկամուտ + մասնագիտական զարգացում։

Եվ այդ ծրագիրը պետք է հատկապես կիրառել այն գյուղերում, որտեղ մասնագետների պակասը սպառնում է հիմնական ծառայությունների պահպանմանը։

4. Բնակարանային քաղաքականությունը դարձնել ժողովրդագրական քաղաքականության մաս

Երիտասարդ ընտանիքը չի կարող երկարաժամկետ մնալ գյուղում, եթե սեփական բնակարան ունենալը նրա համար անհասանելի է։ Շիրակի մարզում անհրաժեշտ է ստեղծել գյուղական բնակավայրերի երիտասարդ ընտանիքների բնակարանային ծրագիր։

Դրա շրջանակում հնարավոր է կիրառել.

-մատչելի վարկավորում,

-կառուցապատման համաֆինանսավորում,

-կիսակառույցների ավարտի աջակցություն,

-համայնքային բնակարանային ֆոնդ,

-երիտասարդ ընտանիքների համար վարձակալության սուբսիդավորում։

Սա սոցիալական ծախս չէ միայն։ Սա ներդրում է ժողովրդագրության մեջ։

5. Գյուղը միացնել թվային տնտեսությանը

Այսօր աշխարհում աշխատանքի աշխարհագրությունը փոխվում է։ Եթե երիտասարդը կարող է գյուղում ապրել և միջազգային ընկերության համար աշխատել, ապա նրա տեղափոխվելը քաղաք այլևս տնտեսական պարտադրանք չի լինի։ Շիրակի գյուղական բնակավայրերում պետք է զարգացնել բարձրորակ ինտերնետային ենթակառուցվածքը, ստեղծել թվային աշխատանքի կենտրոններ և կազմակերպել մասնագիտական վերապատրաստում։

Գյուղում կարող են աշխատել ծրագրավորողներ, դիզայներներ, հաշվապահներ, թարգմանիչներ, մարքեթոլոգներ և բազմաթիվ այլ մասնագետներ։

Սա գյուղը անցյալից դեպի ապագա տեղափոխելու ամենակարևոր հնարավորություններից մեկն է։

6. Երիտասարդ ընտանիքի համար ստեղծել կյանքի ամբողջական միջավայր

Միայն աշխատատեղը բավարար չէ։ Երիտասարդ ընտանիքը պետք է ունենա որակյալ դպրոց, առողջապահություն, սպորտ, մշակույթ, հասարակական տրանսպորտ և ժամանակակից կապ։

Յուրաքանչյուր խոշորացված համայնք պետք է ունենա երիտասարդության զարգացման իր ռազմավարությունը։ Այդ ռազմավարությունը պետք է լինի ոչ թե փաստաթուղթ հաշվետվություն համար, այլ իրական ֆինանսավորմամբ ծրագիր։

Քաղաքական և վարչական համակարգում մենք հաճախ չափում ենք կատարված աշխատանքը։

Քանի՞ կիլոմետր ճանապարհ վերանորոգվեց։

Քանի՞ շենք կառուցվեց։

Քանի՞ ծրագիր իրականացվեց։

Սակայն կա ավելի կարևոր ցուցանիշ.

Քանի՞ երիտասարդ մնաց։

Եթե համայնքում կառուցվել է նոր ենթակառուցվածք, բայց երիտասարդների թիվը շարունակաբար նվազում է, ապա մենք պետք է ունենանք քաղաքական համարձակություն ընդունելու, որ զարգացման մոդելը ամբողջական չէ։

Հետևաբար համայնքների արդյունավետության գնահատման մեջ պետք է մտցնել ժողովրդագրական և երիտասարդական հստակ ցուցանիշներ.

-18–35 տարեկան բնակչության փոփոխություն,

-երիտասարդների արտահոսք,

-վերադարձող երիտասարդների թիվ,

-նոր երիտասարդ ընտանիքների թիվ,

-երիտասարդների զբաղվածության մակարդակ,

-գյուղական բնակավայրերում նոր աշխատատեղերի թիվ։

Մարդկանց պահելը պետք է դառնա զարգացման արդյունքի չափանիշ։

Ես համոզված եմ, որ Շիրակի մարզն ունի բոլոր հնարավորությունները՝ դառնալու Հայաստանի տարածքային զարգացման նոր քաղաքականության փորձադաշտ։

Այստեղ կարելի է համադրել.

-գյուղատնտեսությունը,

-վերամշակող արդյունաբերությունը,

-փոքր բիզնեսը,

-զբոսաշրջությունը,

-թվային տնտեսությունը,

-կրթությունը,

-բնակարանային քաղաքականությունը,

-երիտասարդական ծրագրերը։

Սակայն դրա համար անհրաժեշտ է մեկ կարևոր քաղաքական փոփոխություն։

Պետք է դադարել գյուղին նայել որպես օգնության կարիք ունեցող տարածքի։

Գյուղը պետք է դիտարկել որպես ներդրում պահանջող տնտեսական և մարդկային կապիտալ։

Գյուղի դատարկումը լուռ գործընթաց է։ Բայց դրա հետևանքները երբեք լուռ չեն լինում։ Դրանք երևում են դատարկ տներում, փակվող դպրոցներում, ծերացող համայնքներում, չմշակված հողերում և չծնված երեխաների վիճակագրության մեջ։

Այդ պատճառով այսօր Շիրակի երիտասարդի համար ստեղծված յուրաքանչյուր աշխատատեղ, կառուցված յուրաքանչյուր բնակարան, բացված յուրաքանչյուր նոր բիզնես և գյուղ վերադարձած յուրաքանչյուր երիտասարդ ընտանիք պետք է դիտարկել ոչ թե որպես առանձին հաջողություն, այլ որպես Հայաստանի ապագայի մեջ կատարված պետական ներդրում։

Շիրակի երիտասարդությունը չպետք է լինի հեռացող սերունդ։ Այն պետք է դառնա այն սերունդը, որը մնալու, աշխատելու և զարգացնելու է Շիրակը։ Եվ դրա համար քաղաքականությունը պարտավոր է վերջապես առաջարկել ոչ թե կոչ, այլ պետական ռազմավարություն, քաղաքական կամք և տարիներով հետևողական աշխատանք։